เท้าแบน (Flat feet) คือภาวะที่ อุ้งเท้าแบนราบกับพื้นมากกว่าปกติ หรือไม่มีอุ้งเท้าเลย ทำให้รูปเท้าเปลี่ยน ส่งผลต่อการเดิน การทรงตัว และอาจมีอาการปวดร่วมด้วย
อธิบายง่าย ๆ ก็คือ ปกติคนเราเท้าจะมีรอยเว้าบ้าง ลองเอาเท้าเปล่าที่เปียกน้ำมาย่ำบนพื้นดู เราจะเห็นว่ารอยจะเว้าไปตามรูปเท้าไม่ได้เต็มทั้งฝ่าเท้า ส่วนเท้าแบนก็คือตรงกันข้าม เท้าจะไม่มีรอยเว้า จะมีลักษณะแบนติดพื้นไปตลอด ถ้าเท้าเปียกน้ำแล้วเอาย่ำบนพื้นคนที่เป็นเท้าแบนจะเห็นเป็นรอยเต็มทั้งฝ่าเท้า
หลัก ๆ แล้วสาเหตุที่ทำให้เท้าแบนจะมีอยู่ 3 ประการคือ
แต่ส่วนใหญ่ที่พบในเด็ก จะมีสาเหตุมาจากข้อ 1 กับ 2 เท่านั้น ข้อ 3 พบน้อยมาก
ภาวะเด็กเท้าแบนมี 2 ประเภท คือ
เท้าแบนในเด็ก คุณพ่อคุณแม่จะสังเกตได้ก็ตอนเมื่อลูกน้อยเริ่มเดิน อายุประมาณเกือบ 1 ขวบได้
ควรรีบปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านกระดูกและข้อในเด็ก
ส่วนใหญ่ เท้าแบนในเด็ก เป็นพัฒนาการของเด็ก ไม่ใช่โรคร้ายแรงหรือความผิดปกติที่น่าวิตกกังวลมากนัก คือเด็กส่วนใหญ่ก็จะมีอาการเท้าแบนเป็นปกติอยู่แล้ว เกือบแทบจะทุกคนเลยก็ว่าได้ แต่พอโตขึ้นเด็กก็จะมีพัฒนาการไปตามวัย ร่างกายก็จะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปตามธรรมชาติ เท้าที่เคยแบนราบในตอนเด็กก็จะค่อย ๆ ปรับเว้าโค้งรับกับเท้าไปเองตามพัฒนาการ แต่จะมากน้อยแค่ไหนก็ขึ้นอยู่กับแต่ละคน เพราะบางทีพ่อแม่อาจจะมีลักษณะเท้าแบนนิด ๆ อยู่แล้ว ลูกก็จะมีการเปลี่ยนแปลงไปตามพ่อแม่เหมือนกับหน้าตานั่นเอง คุณพ่อคุณแม่ทั้งหลายจึงไม่ต้องกังวลกับเรื่องนี้มากนัก
หากสงสัยอาการเท้าแบนว่าเกิดจากภาวะกระดูกเชื่อมติดกัน แพทย์อาจพิจารณาทำการเอกซเรย์เท้าเพื่อดูโครงสร้างกระดูกและข้อต่อ หรืออาจพิจารณาการตรวจเพิ่มเติม เช่น CT Scan หรือ MRI เพื่อการวินิจฉัยที่แม่นยำและการวางแผนการรักษาที่เหมาะสม
หากเป็นกรณีเท้าแบนที่เกิดจาก Rigid Flat Feet คือเป็นโครงสร้างที่ผิดปกติ คงจำเป็นต้องรักษาเป็นจริงเป็นจัง และส่วนมากจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดแก้ไข แต่ถ้าเป็นเท้าแบนแบบยืดหยุ่น (Flexible Flat Feet) คุณพ่อคุณแม่ไม่ต้องกังวลมาก เพราะปัจจุบันยังไม่มีรายงานหรือการวิจัยทางการแพทย์ใด ๆ ที่ระบุเจาะจงว่า เท้าแบนแบบยืดหยุนในเด็ก จะส่งผลและมีปัญหาต่อพัฒนาการของเด็กในอนาคต ดูแลลูกน้อยไปตามปกติไม่ต้องตกใจหรือกังวลใจมากมาย
เพราะอาการนี้เป็นธรรมชาติของเด็ก พอโตขึ้นทุกอย่างก็จะค่อยๆ ดีขึ้นเอง มีบางรายถ้าเป็นมาก ๆ อาจจำเป็นต้องตัดรองเท้าช่วย แต่ถ้าหากไม่สบายใจจะเข้ามาปรึกษาแพทย์ก็ได้ ถือว่าเป็นการพาลูกน้อยมาตรวจสุขภาพเลยก็ดีและเพื่อความสบายใจของคุณพ่อคุณแม่ด้วย
การรักษาภาวะเท้าแบนมีหลายวิธี และ ไม่ได้หมายความว่าทุกเคสต้องผ่าตัดเสมอไป แพทย์จะพิจารณาแนวทางที่เหมาะสมที่สุด โดยขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ชนิดของเท้าแบน (ยืดหยุ่นหรือแข็ง) ความรุนแรงของอาการ และอายุของเด็ก โดยทั่วไป การรักษาจะเน้นไปที่การ บรรเทาอาการ เพิ่มคุณภาพชีวิต และส่งเสริมพัฒนาการตามวัยของเด็กเป็นหลัก ดังนี้
1. ข้อควรปฏิบัติระหว่างการรักษาโรคเท้าแบน
2. ข้อควรปฏิบัติหลังการรักษาโรคเท้าแบน
ภาวะเท้าแบนในเด็กส่วนใหญ่ไม่เป็นอันตรายและสามารถหายได้เอง คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตลักษณะเท้าและการเดินของลูกอย่าสม่ำเสมอ หากมีข้อสงสัยควรปรึกษาแพทย์ เพื่อให้ลูกหลานของคุณมีพัฒนาการที่เหมาะสมและมีสุขภาพเท้าที่ดีในระยะยาว
ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเด็ก ที่โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช อินเตอร์เนชั่นแนล
ศูนย์เวชศาสตร์ฟื้นฟูเด็ก ที่โรงพยาบาลเด็กสมิติเวช อินเตอร์เนชั่นแนล มีทีมกุมารแพทย์ นักกายภาพบำบัด และนักกิจกรรมบำบัดเฉพาะทางสำหรับเด็ก ซึ่งผ่านการฝึกอบรมกับสถาบันที่มีชื่อเสียงทั้งในและต่างประเทศ ให้บริการกายภาพฟื้นฟูหลังการรักษา แบบสหสาขาวิชาชีพ (Multidisciplinary Care Team) รวมถึงเทคโนโลยีในการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วย อาทิ หุ่นยนต์กายภาพ Robot-assisted Gait Training, Hybrid Assistive Limb (HAL) และ Redcord NEURAC เป็นต้น
