PTSD ခေါ် တစ်စုံတစ်ရာထိခိုက်မှုအပြီးနောက်ဆက်တွဲဖြစ်တတ်တဲ့စိတ်ရောဂါ အကြောင်း

ကုသမှုနဲ့ အားပေးပံ့ပိုးမှုတွေဟာ အရေးကြီးကိစ္စအဖြစ် သတ်မှတ်ရမှာဖြစ်ပြီး တတ်နိုင်သမျှအမြန်ဆုံးလုပ်ဆောင်သင့်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ထိခိုက်မှုဖြစ်ရပ် ပြီးနောက်မှာ လက္ခဏာတွေ စတင်များပြားလာတတ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ ဒီလက္ခဏာတွေကို မကုသဘဲ လျစ်လျူရှုထားလိုက်မယ်(သို့) ကုသမှုက လုံလောက်တဲ့ ကုသမှုမျိုးမဟုတ်ဘူးဆိုရင် ကလေးငယ်ဟာ အသက်အရွယ် ကြီးပြင်းလာတဲ့အထိ နာတာရှည်လက္ခဏာများဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

၁။ လူနာရဲ့စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေကိုစူးစမ်းလေ့လာခြင်း။

၂။ လူနာနဲ့ ၎င်းရဲ့ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လူများကိုလျှင်မြန်စွာသဟဇာတဖြစ်အောင် တည်ဆောက်ပေးခြင်း။

၃။ လက္ခဏာများကိုစစ်ဆေးခြင်း၊ ကလေးငယ်များရဲ့ အပြုအမူများကို လေ့လာစစ်ဆေးခြင်းနှင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို သုံးသပ်ခြင်း။

၄ ။ စိတ်မချမ်းမြေ့စရာအဖြစ်အပျက်များက လူနာအပေါ်ဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်စေခဲ့သလဲဆိုတာကို သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အောက်တွင်ဖော်ပြထားတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများရှိ မရှိဆိုတာကို သုံးသပ်စစ်ဆေးခြင်း။

• စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း။
• စိုးရိမ်ပူပန်မှုပြဿနာ။
• အကြောက်လွန်ရောဂါ
• အရက်(သို့)ဆေးစွဲခြင်း။
  (လူနာကိုသုံးသပ်စစ်ဆေးတဲ့အချိန်မှာ မိဘ(သို့)အုပ်ထိန်းသူများရဲ့ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကလည်းအရေးကြီးပါတယ်။)

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမြှင့်တင်ပေးသည့်ကုသမှုတွင် စိတ်ရောဂါကုထုံး (Psychotherapy) ပုံစံအမျိုးမျိုးပါဝင်ပါတယ်။

၁။ အတိတ်ဖြစ်ရပ်ဆိုးကိုအခြေခံသည့်စိတ်ရောဂါကုထုံးတစ်မျိုး(Trauma-Focused Cognitive Therapy)
ဒီကုထုံးမှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အတိတ်ဖြစ်ရပ်အကြောင်းကို ကလေးနဲ့ ပြန်လည် ပြောဆိုဆွေးနွေးခြင်းကနေ စတင်ပြီး ဒီဖြစ်ရပ်ရဲ့ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်မှုတွေက နေ ပြန်လည်သက်သာလာနိုင်တဲ့နည်းလမ်းတွေကိုဆွေးနွေးအကြံပေးမှာဖြစ်ပါ တယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီအချိန်တုန်းက ဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သူတို့ရဲ့ ယုံကြည်မှုနဲ့ အတွေးအမြင်တွေကို ဘယ်လိုမျိုး ဟန်ချက်ညီအောင် ထိန်းညှိမလဲဆိုတာကို အကြံပေးပါတယ်။ ဒီလိုမျိုးအကြံပေးခြင်းဖြင့် ခံစားရသူကလေးငယ်အနေနဲ့ သူတို့ရဲ့ အတွေ့အကြုံနဲ့ပတ်သက်ပြီး မကောင်းမြင်တာတွေကို လက်ခံလာပြီး စိတ်ခံစားမှုတွေကို တည်ငြိမ်လာအောင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲဆိုတာကို လေ့ကျင့် ပေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်များအပေါ် ကလေးများရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ခံစားမှုအမြင်၊ စိတ်သောကတွေကိုဘယ်လိုဖြေဖျောက်မလဲ စသဖြင့် ပြောဆိုဆွေးနွေးနေချိန်မှာ မိဘအုပ်ထိန်းသူများကလည်း ကလေးငယ်ဘက်မှ နားလည်လက်ခံလာအောင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် တွန်းအားပေးကူညီနိုင်ပါတယ်။ ဆွေးနွေးနေချိန်မှာ ကလေးငယ်များရဲ့ မသင့်လျော်တဲ့ တုန့်ပြန်မှုအပြုအမူများ ရှိခဲ့မယ်ဆိုရင် မိဘများအနေနဲ့ သင့်လျော်မှန်ကန်အောင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ ဆိုတာကို သိနေရမှာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုပြောင်းလဲနိုင်ဖို့အတွက် မိဘများရဲ့ သွန်သင်မှု စွမ်းရည်က အဓိက ကျပါတယ်။ 

၂။ CBT ခေါ် အပြုအမူအပေါ်အခြေခံတဲ့စိတ်ရောဂါကုထုံးတစ်မျိုး(Cognitive-Behaviour Therapy)

• မိဘနှင့်ကလေးစိတ်ရောဂါကုထုံး(Child-Parent Psychotherapy) နဲ့ မိသားစုကုထုံး(Family Therapy) များကို ပေါင်းစပ်ပြီး ကုသတဲ့နည်းလမ်း ဟာ စိတ်သောကများနဲ့ အဆင်မပြေမှုတွေကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးဖို့အတွက် လွန်စွာထိရောက်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် ကိစ္စပြဿနာများကိုဖြေရှင်းဖို့ မိဘ အုပ်ထိန်းသူများမှ ကူညီပံ့ပိုးမှုတွေ ပေးနိုင်ပါတယ်။
• ဒီကုထုံးမှာ ဆရာ၊ မိဘ၊ ကလေးများ(သို့) လူနာနဲ့ဆက်ပတ်သက် ဆက်နွယ် ပြီး PTSD အကြောင်းသိထားတဲ့မည်သူမဆို ကလေးငယ်ကို ပတ်ဝန်းကျင်မှာ လိုက်လျောညီထွေမှုရှိအောင် အပြောင်းအလဲလုပ်ခြင်းနဲ့ နည်းလမ်းရှာဖွေခြင်းများပါဝင်ပါတယ်။  ဒါ့အပြင် အခြေအနေရဲ့ အနာဂတ် ကို ကြိုတင်စဉ်းစားခြင်း၊ မိသားစုအတူတကွ ပြန်လည်ပေါင်းစည်း နိုင်ဖို့အ တွက် စီစဉ်ရေးဆွဲခြင်း စတာတွေလည်း ပါဝင်ပါတယ်။ နောက်တစ်ခု က တော့ ကလေးငယ်အနေနဲ့ သာမန်ဘဝပုံစံဆီကို အလျှင် အမြန် ပြန်လည် ရောက်ရှိစေရန်၊ မိမိအိမ်နဲ့ လူမှုဝန်းကျင်အတွင်း သက်သာဘေးကင်းလုံခြုံ စွာရှိနေစေရန်၊ ဖြစ်ရပ်ဆိုးများနောက်တစ်ကြိမ် ပြန်လည်မဖြစ်ပေါ်စေရေး ကြိုတင်ကာကွယ်ထားရန် စသည်တို့အတွက် ကလေးငယ်များရဲ့ ကျောင်းပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း အထူး ဂရုစိုက်လုပ်ဆောင်ဖို့လိုပါတယ်။ ကလေးငယ်များရဲ့ စိ်တ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်တွေကို သိရှိဖို့အတွက် အချိန်တစ်ခုလိုအပ် ပါတယ်။

လက်ရှိမှာတော့ Setraline , Paroxetine စတဲ့ SSRIs ဆေးဝါးအုပ်စုထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ဆေးများဟာ လူငယ်ပိုင်းလူနာတွေကို ကုသရာမှာ ထိရောက်မှုရှိပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း ၎င်း ဆေးဝါးများရဲ့ အကျိုးဆက်နဲ့ပတ်သက်ပြီး တိတိကျကျ လေ့လာမှုများမရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဆေးဝါးများကိုအသုံးပြုပြီး PTSD ခံစားနေရတဲ့ ကလေးနဲ့ လူငယ်များကို ကုသခြင်းကို ဖြစ်ရပ်တစ်ခုချင်းစီအလိုက် သေချာလုပ် ဆောင်သင့်ပါတယ်။

• ကလေးငယ်အတွက် စောင့်ရှောက်မှုပေးမယ့်သူအနေနဲ့ ကလေးငယ်ရဲ့ လိုအပ်ချက်ကိုသေချာသိရှိထားဖို့က အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကလေးငယ် လက်ခံနားလည်ပေးနိုင်တဲ့အထိ ပံ့ပိုးအားပေးနိုင်ဖို့လိုပါတယ်။ ဒါဆိုရင် ကလေးငယ်များရဲ့စိတ်ထဲမှာ သူတို့ကို စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ ကာကွယ်မှု ပေးနိုင်တဲ့ သူရှိပါလား ဆိုတဲ့ စိတ်တွေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ယုံကြည်မှုရှိလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
• ကလေးရဲ့ ကုသမှုနဲ့မဆိုင်တဲ့ အင်တာဗျူးမေးခွန်းများ(သို့) မီဒီယာတွေမှာ ဖော်ပြဖို့အတွက် အင်တာဗျူး မေးခွန်းများ မေးမြန်းခြင်းကို ရှောင်ကျဉ်ပါ။
• ကလေးငယ်များကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်ဆိုးတွေအကြောင်းကို ထပ်ခါ ထပ်ခါ မေးမြန်းခြင်းမျိုး မပြုလုပ်ပါနဲ့။
• ဖြစ်ရပ်ဆိုးအကြောင်းအရာတွေကို အဆက်မပြတ် ထုတ်ဖော်ပြောကြားမှု ကို ရှောင်ကျဉ်ပါ။ ဒါဟာ သူတို့မှာ တာဝန်ရှိတယ်လို့ ခံစားရစေပါတယ်။ တကယ်လို့ ကလေးငယ်ကိုယ်တိုင်က ဖြစ်ရပ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး သူတို့ရဲ့ ခံစားချက်တွေကို စိတ်လိုလက်ရပြောကြားလိုစိတ်ရှိတယ်ဆိုရင်တော့ ကလေးငယ်ကို သက်သောင့်သက်ဖြစ်စေမယ့် နေရာတစ်ခုမှာ ပြောခွင့်ပြု ပါ။
• ကလေးငယ်များကို နေ့စဉ် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုတွေမှာ ပါဝင်ခွင့်ပြုမယ်ဆို ရင် သူတို့အတွက် ပုံမှန်အခြေအနေကို အမြန်ဆုံး ပြန်လည်ရောက်ရှိစေ မှာဖြစ်ပါတယ်။ မိဘအုပ်ထိန်းသူများအနေနဲ့ ကလေးငယ်များကို အမြဲတမ်း စိတ်ဓာတ်ခွန်အားတွေ ပေးစွမ်းပြီး ကူညီပံ့ပိုးနေဖို့လိုပါတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဖြစ်ရပ်ဆိုးရဲ့ နောက်ဆက်တွဲဖြစ်တဲ့ ကလေးငယ်ရဲ့ လက္ခဏာ(သို့)အခြေအနေ ကို ကုသရာမှာ မိဘအုပ်ထိန်းသူများဟာ အရေးကြီးတဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်နေလို့ပါပဲ။